SKDM sözlüğü

Eşleşen terim yok. Aradığınız terim eksikse yazın, ekleyelim.

SKDM (CBAM)(Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması)

AB’ye ithal edilen belirli karbon yoğun ürünlerin gömülü emisyonlarını fiyatlayan AB mekanizması. Amaç, AB içindeki üretici ile ithal ürünün taşıdığı karbon maliyetini eşitlemek. Yasal dayanak: Tüzük (AB) 2023/956.

Geçiş dönemi

1 Ekim 2023 – 31 Aralık 2025 arasındaki dönem. İthalatçılar yalnızca çeyreklik raporlama yaptı; mali yükümlülük yoktu. Bu dönem sona erdi.

Kesin dönem

1 Ocak 2026’da başlayan dönem. İthalat yalnızca yetkili SKDM beyan sahipleri tarafından yapılabiliyor; sertifika satın alma ve yıllık beyan yükümlülükleri bu dönemde devreye giriyor.

Yetkili SKDM beyan sahibi(Authorised CBAM declarant)

SKDM kapsamındaki ürünleri AB’ye ithal etme yetkisine sahip kişi/şirket. Başvuru, ithalatçının yerleşik olduğu üye devletin yetkili otoritesine yapılır. 1 Ocak 2026’dan itibaren bu statü olmadan (muafiyet dışında) SKDM ürünü ithal edilemez.

Dolaylı gümrük temsilcisi

AB dışında yerleşik bir ihracatçı adına gümrük beyanını kendi adına veren temsilci. SKDM yükümlülüklerini ithalatçı yerine dolaylı gümrük temsilcisi de üstlenebilir.

SKDM beyanı

Yetkili beyan sahibinin her yıl, önceki takvim yılının ithalatı için verdiği beyan: ithal edilen miktarlar, gömülü emisyonlar, teslim edilen sertifikalar ve (varsa) menşe ülkede ödenen karbon bedeli. İlk beyan, 2026 ithalatı için en geç 30 Eylül 2027’de.

SKDM sertifikası

Bir ton CO₂e gömülü emisyona karşılık gelen, Komisyon fiyatı üzerinden satın alınan elektronik sertifika. Fiyat, AB ETS müzayede kapanış fiyatlarının ağırlıklı ortalaması olarak belirlenir.

Gömülü emisyon(Embedded emissions)

Bir ürünün üretimi sırasında salınan sera gazları — ürünle birlikte "ithal edilen" emisyon. Doğrudan emisyonları, bazı sektörlerde dolaylı emisyonları ve karmaşık ürünlerde öncüllerin gömülü emisyonlarını kapsar.

Doğrudan emisyon

Ürünün üretim prosesinden kaynaklanan emisyonlar: yakıt yakma, proses emisyonları (örn. kalsinasyon) ve üretimde tüketilen ısı/soğutmanın üretim emisyonları dahil.

Dolaylı emisyon

Üretimde tüketilen elektriğin üretiminden kaynaklanan emisyonlar. Şu an yalnızca çimento ve gübre ürünlerinde fiyatlanıyor; demir-çelik, alüminyum ve hidrojen için Tüzük Ek II gereği yalnızca doğrudan emisyonlar hesaba katılıyor.

Varsayılan değer(Default value)

Üreticiden doğrulanmış gerçek veri gelmediğinde uygulanan, Komisyon’un ülke × CN kodu bazında yayımladığı gömülü emisyon değeri. Üzerine yıla göre artan bir pay eklenir: 2026’da %10, 2027’de %20, 2028’de %30 (gübrede %1).

Basit ürün

Üretiminde SKDM kapsamında öncül gerektirmeyen ürün (örn. klinker). Gömülü emisyonu yalnızca kendi üretim prosesinden hesaplanır.

Karmaşık ürün

Üretim girdileri arasında SKDM kapsamında öncül bulunan ürün (örn. ham çelikten hadde ürünü, klinkerden çimento). Öncüllerin gömülü emisyonları ürünün toplamına eklenir.

Öncül(Precursor)

Karmaşık bir ürünün üretiminde kullanılan, kendisi de SKDM kapsamında olan girdi malzeme — örn. çelikte pik demir ve DRI, çimentoda klinker, alüminyum ürünlerde işlenmemiş alüminyum.

CN kodu

AB’nin Kombine Nomanklatür gümrük tarife kodu. SKDM kapsamı ve varsayılan değerler CN kodu üzerinden tanımlanır; ürününüzün kodunu gümrük beyannamenizden bulabilirsiniz.

Özgül gömülü emisyon (SEE)

Ürünün ton başına gömülü emisyonu (tCO₂e/t). Tesis verisiyle hesaplanan gerçek SEE, doğrulamadan geçtiğinde varsayılan değer yerine kullanılabilir.

İzleme dönemi

Gerçek verinin toplandığı dönem — kural olarak takvim yılı. Tesisin emisyonları ve üretim miktarları bu dönem üzerinden izlenir ve ürün başına emisyona dönüştürülür.

Hesaplama temelli yaklaşım

Emisyonun, faaliyet verisi (yakıt/hammadde miktarı) ile emisyon faktörlerinin çarpımından hesaplanması. Standart faktörler Metodoloji ekinde yayımlanır.

Kütle dengesi

Prosese giren ve çıkan karbonun izlendiği hesaplama yöntemi; çelik ve birincil alüminyum gibi karbon girdisi çok kaynaklı proseslerde kullanılır. Birincil alüminyumda CO₂ için zorunludur.

Ölçüm temelli yaklaşım

Emisyonun baca gazında sürekli ölçümle (CEMS) belirlenmesi. N₂O gibi bazı emisyonlar için standart yöntemdir.

Doğrulama(Verification)

Gerçek emisyon verisinin akredite bir doğrulayıcı tarafından incelenip onaylanması. Varsayılan değer yerine gerçek veriyle beyan, ancak doğrulanmış veriyle mümkündür.

SKDM kayıt sistemi(CBAM registry)

Komisyon’un SKDM işlemlerini yürüttüğü elektronik sistem. AB dışı tesis işletmecileri, tesis ve emisyon verilerini bu sistemin işletmeci modülü (O3CI) üzerinden yükleyip birden fazla beyan sahibiyle paylaşabilir.

Merkezî platform

Şubat 2027’den itibaren SKDM sertifikalarının satın alınacağı ortak platform. Aynı dönemde fiyat, çeyreklikten haftalık yayıma geçecek.

50 ton muafiyeti(De minimis eşiği)

Yıllık toplam 50 tonun altında SKDM ürünü ithal eden ithalatçıyı yetkilendirme yükümlülüğünden muaf tutan kütle eşiği. Hidrojen ve elektrik ithalatı bu muafiyetin dışındadır.

Menşe ülkede ödenen karbon bedeli

Ürünün gömülü emisyonları için menşe ülkede fiilen ödenmiş karbon vergisi veya ETS bedeli. Tüzük Md. 9 uyarınca beyanda indirim konusu olabilir; ücretsiz tahsisatla karşılanan veya iade edilen tutarlar "fiilen ödenmiş" sayılmaz.

AB ETS

AB Emisyon Ticaret Sistemi — AB içindeki tesislerin tabi olduğu üst sınır ve ticaret sistemi. SKDM sertifika fiyatı, ETS müzayede fiyatlarından türetilir.

Ücretsiz tahsisat

ETS kapsamındaki tesislere bedelsiz verilen emisyon tahsisatları. AB’de SKDM sektörlerinde 2026’dan itibaren kademeli olarak kaldırılıyor; SKDM yükümlülüğü de aynı takvimle kademeli deviriliyor.

Kıyas değeri (benchmark)

Bir ürün grubunda en verimli üretimi temsil eden referans emisyon değeri. Varsayılan değer tablosunda bazı satırlar üretim rotasına göre kıyas göstergesi (A–L) taşır.

tCO₂e

Ton CO₂ eşdeğeri. CO₂ dışındaki sera gazları (örn. N₂O, PFC), küresel ısınma potansiyelleri üzerinden CO₂ eşdeğerine çevrilerek toplanır.

PFC emisyonları

Birincil alüminyum elektrolizinde anot etkisi sırasında oluşan perflorokarbonlar (CF₄, C₂F₆). Çok yüksek ısınma potansiyeline sahiptir ve alüminyumda doğrudan emisyonların parçası olarak raporlanır.

N₂O emisyonları

Nitrik asit üretiminin baskın sera gazı olan diazot monoksit. Gübre zincirinde gömülü emisyonun önemli parçasıdır ve kendi izleme yöntemiyle raporlanır.

Bildirim şablonu(Communication template)

Komisyon’un, tesis işletmecilerinin emisyon verilerini ithalatçılara standart biçimde iletmesi için yayımladığı Excel şablonu. Ayrıntılar için rehber yazımıza bakın.

EPD

Environmental Product Declaration — bir ürünün yaşam döngüsü çevresel etkilerini standart biçimde raporlayan, doğrulanmış beyan. SKDM raporlamasından farklı bir çerçevedir (EN 15804/ISO 14025), ama aynı tesis verisinden beslenir.

LCA

Life Cycle Assessment (yaşam döngüsü değerlendirmesi) — bir ürünün çevresel etkilerinin hammaddeden yaşam sonuna kadar hesaplanması (ISO 14040/44). EPD’nin ve ürün karbon ayak izinin hesap temelidir.

Ürün karbon ayak izi (PCF)

Bir ürünün yaşam döngüsü sera gazı emisyonlarının toplamı (ISO 14067). SKDM’nin gömülü emisyon tanımından kapsam ve kural olarak farklıdır — ikisi birbirinin yerine geçmez.