EPDlogy
TR / EN

Ülkelere Göre EPD · Özbekistan

Özbekistan'da EPD Danışmanlığı

Özbekistan'daki projelere malzeme veren Türk üreticiler ve AB'ye ihracat yapan Özbek üreticiler için — Çevresel Ürün Beyanı'nın (EPD) bu pazarda bugün ne işe yaradığı, ne işe yaramadığı.

İletişime GeçinEPD Hazırlama

Özbekistan, EPD açısından henüz başlangıç aşamasında bir pazar. Ekim 2026 itibarıyla ulusal bir EPD program operatörü, ulusal bir PCR ya da Özbekistan merkezli bir üreticiye ait yayımlanmış bir EPD tespit edemedik. Bu, beklemek için bir neden değil. Doğrulanmış ürün verisine talep dışarıdan geliyor: gübre, demir-çelik, alüminyum ve çimentoyu kapsayan AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'ndan (CBAM/SKDM), uluslararası yatırımcı ve finans kuruluşlarından ve Taşkent çevresinde LEED, BREEAM veya EDGE şart koşan yeşil bina projelerinden.

Bu sayfa iki okuyucu için yazıldı. Özbekistan'da üretip AB'ye ihracat yapan ve bir EPD talebinden önce gömülü emisyon raporlamasıyla karşılaşacak üreticiler. Ve elinde zaten EPD olan, bunu Özbekistan projelerinde kullanmak isteyen Türk ve uluslararası tedarikçiler. Türkiye–Özbekistan ticareti 2025'te 3,09 milyar dolar; Türkiye'nin ihracatı 2,05 milyar dolar ve ülkede 2.000'e yakın Türk sermayeli şirket var. EPDlogy, EPD hazırlar ve başkalarının hazırladığı EPD'leri bağımsız olarak doğrular — ayrı hizmetler olarak — ve fabrika ekipleriyle Türkçe ve İngilizce çalışır.

EPD'ye yeni misiniz? Önce ana rehberimizle başlayın: EPD rehberi — bu sayfa Özbekistan'a özgü olana odaklanır.

Özbekistan'da EPD ve ürün karbon verisi neden gündeme geliyor?

Dört talep kaynağı — üçü dışarıdan, biri henüz kurulmakta olan yerel mevzuat.

AB sınırında CBAM

Özbekistan AB'ye GSP+ kapsamında ihracat yapıyor ve Ekim 2025'te AB ile Geliştirilmiş Ortaklık ve İşbirliği Anlaşması imzaladı. En büyük ihracat grubu kimyasallar, başta azotlu gübreler: AB ülkeleri 2025'te 233,5 milyon dolarlık Özbek gübresi ithal etti; hükümetin hedefi yılda 500 milyon dolar. Gübre bir CBAM sektörü: AB'deki ithalatçı gömülü emisyon verisi, 2027'den itibaren de CBAM sertifikası sunmak zorunda. Doğrulanmış gerçek veri yoksa Komisyon'un varsayılan değerleri uygulanır. CBAM raporlaması bir EPD değildir — ama aynı üretim verisine dayanır; veriyi bir kez düzgün kuran fabrika ikisine de hizmet eder.

Yeşil bina projeleri

Mart 2023'te temeli atılan, 2045'e kadar planlanan yaklaşık 20.000 hektarlık Yeni Taşkent (Yangi Toshkent) projesinde binalar LEED, BREEAM ve EDGE standartlarına göre tasarlanıyor; IFC, İnşaat Bakanlığı ile bir yeşil bina programı yürütüyor. Bu şemalar malzeme kredilerinde doğrulanmış EPD'li ürünleri ödüllendiriyor. Özbekistan'daki ilk EPD talepleri bu yüzden tedarikçilere mevzuattan değil, proje şartnamelerinden ulaşıyor — ve Türk yapı malzemecisinin elindeki EPD tam burada işe yarıyor.

Uluslararası yatırımcılar ve finans kuruluşları

Kalkınma bankalarının finanse ettiği projeler ve uluslararası kiracılara satış yapan geliştiriciler tedarikçilerden giderek daha fazla çevresel dokümantasyon istiyor. Özbek inşaat sektörü yayınları, yatırımcıların klasik ürün sertifikasının ötesinde uluslararası uyum ve EPD istediğini şimdiden not ediyor.

Henüz Tip I düzeyinde bir mevzuat tabanı

Özbekistan çerçeveyi kurmaya başladı. ISO 14040 ve ISO 14044 ulusal standart olarak kabul edildi; 25 Ağustos 2022 tarihli ve 474 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı bunların maden-metalurji tesislerinde uygulanmasını istedi. Yaşam döngüsü temelli, Tip I niteliğinde gönüllü “Yashil belgi” eko-etiketi 2025'te kuruldu; sertifikası üç yıl geçerli. Sera gazı emisyonlarını sınırlayan kanun Ocak 2026'da yürürlüğe girdi. Bunların hiçbiri bir EPD şeması değil: Özbekistan'da EPD (Tip III, ISO 14025) şimdilik bir ihracat aracı.

Özbekistan'daki üreticiler için yayın rotaları

Ulusal program olmadığı için Özbekistan'daki üretici EPD'sini uluslararası bir program operatörü üzerinden yayımlar. The International EPD® System'de Orta Asya'dan EPD'ler zaten var: Kazak bir ferrokrom üreticisi Mart 2026'da orada EN 15804+A2 EPD'si yayımladı (PCR 2019:14), 2031'e kadar geçerli — bölgenin metalurji ve kimya ihracatçıları için iyi bir emsal. Standartlar her yerde aynı: yapı ürünleri için ISO 14025 ve EN 15804+A2, ürün karbon ayak izi için ISO 14067. Karar verilecek olan yöntem değil; program, PCR ve dil.

AB'ye dönük ihracatçı için mantıklı varsayılan, AB alıcısının veriyi aradığı yerde yayımlanmış İngilizce bir EN 15804+A2 EPD'si — yapı ürünü kapsamı dışındaki ürünler için ISO 14067 ürün karbon ayak izi. İç pazar için Rusça ya da Özbekçe özet eklenebilir; doğrulanmış belge İngilizce kalır.

Program operatörü yalnızca ülkeye veya yayın ücretine göre seçilmemelidir. Ürün kategorisi, hedef pazar, PCR mevcudiyeti, tanınırlık, veritabanı görünürlüğü, doğrulama rotası ve yayın süreci birlikte değerlendirilmelidir.
Karar yöntemi: program operatörü nasıl seçilir? →

Hangi program operatörleri değerlendirilebilir?

Özbekistan merkezli bir program operatörü yok; buradaki üreticiler uluslararası programlar üzerinden yayımlıyor. EPDlogy, aşağıdaki program dâhil dört uluslararası EPD programında onaylı bireysel doğrulayıcıdır.

The International EPD® System (IES)

Geniş uluslararası kapsam, kamuya açık EPD kütüphanesi ve geniş PCR seti. Orta Asya'nın ilk metalurji EPD'sinin 2026'da yayımlandığı program — ve Özbek ürünlerini alan AB alıcılarının çoğunun zaten tanıdığı program.

Program seçimi alıcıyı izler: Avrupalı müşteriniz ya da bir sertifika şeması belirli bir veritabanı bekliyorsa karar oradan başlar. EPDlogy hiçbir programa bağlı değildir ve öneriyi ürün bazında yapar.

Karar yöntemi: program operatörü nasıl seçilir? →

EPD süreci nasıl işler?

Danışmanınız kim olursa olsun on adım aynı. Fark, bunların ne kadarının doğrulamadan değişmeden çıktığında.

  1. 1

    Amaç ve kapsam tanımı

  2. 2

    PCR ve program operatörü seçimi

  3. 3

    Veri toplama yapısı ve çalıştayı

  4. 4

    Veri doğrulama (validasyon)

  5. 5

    Kütle ve enerji dengesi

  6. 6

    LCA modelleme

  7. 7

    LCA raporu ve EPD taslağı

  8. 8

    Bağımsız doğrulama

  9. 9

    Yorumların çözümü

  10. 10

    Yayın ve güncelleme planı

EPD hazırlama ile bağımsız doğrulama arasındaki fark

Bağımsız doğrulayıcı, doğruladığı EPD'nin hazırlanmasında yer almamalıdır. EPDlogy bu nedenle aynı EPD için iki rolü birlikte üstlenmez. Kim ne yapar:

Çalışmayı kuran taraf

EPD hazırlama (danışmanlık)

  • Kapsam ve beyan birimi, uygun PCR seçimi
  • Fabrikada veri toplama yapısının kurulması ve verinin derlenmesi
  • EN 15804+A2 (veya ISO 14067) ve PCR kurallarına göre LCA modellemesi
  • Etki değerlendirmesi, yorumlama ve duyarlılık analizi
  • LCA raporu ve EPD dokümanı
  • Doğrulama yorumlarına yanıt ve revizyon
EPD hazırlama hizmeti →

Çalışmayı denetleyen taraf

Bağımsız doğrulama

  • Modelin, verinin ve varsayımların PCR ve EN 15804+A2 karşısındaki uygunluğu
  • Birincil verinin izlenebilirliği ve temsililiği
  • Tahsis, kesme kuralları ve senaryoların gerekçeleri
  • Modül kapsamı ile sistem sınırının tutarlılığı
  • Gerekçeli doğrulama yorumları
  • Doğrulama raporu ve onay
EPD doğrulama hizmeti →
EPDlogy bir EPD'yi hazırlıyorsa bağımsız doğrulaması başka bir onaylı doğrulayıcı tarafından yapılır; doğruluyorsa hazırlığında yer almamıştır. Bu bir tercih değil, program kuralıdır.

Başlamadan önce neyi netleştirmeli?

Proje başlamadan cevaplandığında en çok yeniden çalışmayı önleyen beş soru.

Önce CBAM, sonra EPD — ya da tek veri setinden ikisi

Ürününüz bir CBAM malıysa (gübre, demir-çelik, alüminyum, çimento, hidrojen) AB'deki ithalatçınız tesis bazında gömülü emisyon verisini şimdi istiyor. Üretim verisi yapısını, aynı envanterin hem CBAM hesabını hem LCA'yı besleyeceği şekilde kurun.

EPD'yi kim okuyacak

Taşkent'te bir proje şartnamesi mi, Avrupalı bir yüklenici mi, bir sertifika şeması mı, bir banka mı? Önce okuyucu netleşir; yayın rotası onu izler.

Elektrik ve doğal gaz verisi

Özbekistan'da üretilen çoğu ürünün ayak izinde gaz bazlı prosesler ve şebeke elektriği belirleyici. Sayaç bazlı tesis verisi ile emisyon faktörlerinin kaynağı ve yılı tanımlanmalı ve belgelenmeli — doğrulayıcı soracak.

Standart sürümleri

Yapı ürünleri için EN 15804+A2, ürün karbon ayak izi için ISO 14067, ikisinin altında ISO 14040/44. Özbekistan ISO 14040 ve 14044'ü ulusal standart olarak kabul etti; bu fabrika ekiplerine yardımcı olur, ama EPD'nin kendisi program operatörünün kurallarını izler.

Kanıtın dili

Fabrika kayıtlarının Özbekçe veya Rusça olması sorun değil. LCA raporu ve EPD İngilizce yazılır; kaynak belgeler doğrulayıcı için erişilebilir tutulur. Türk tedarikçilerle süreç Türkçe yürür.

Başlamadan önce verilmesi gereken kararlar

Bu kararlar maliyeti, süreyi ve EPD'nin ne kadar kullanışlı olacağını belirler. İlk gün vermek, ikinci doğrulama turunda vermekten ucuzdur.

EPDlogy imza bölümü

Doğrulamaya hazırlık: doğrulayıcı önce neye bakar?

“Bir doğrulayıcının gözünden ilk soru hangi yazılımın kullanılacağı değildir. İlk soru; üretim verisinin, sistem sınırının, varsayımların ve hedef pazarın tutarlı tanımlanıp tanımlanmadığıdır.”

Özbekistan'daki fabrikalar çoğunlukla büyük, gaz yakıtlı ve çok ürünlü tesisler. En çok zaman alacağını beklediğimiz noktalar şunlar:

  • Birincil fabrika verisinin kayıtlara kadar izlenebilirliği
  • Kapanan bir ürün kütle dengesi
  • Tesisin tamamına değil, beyan edilen ürün hattına tahsis edilmiş doğal gaz ve elektrik tüketimi
  • Kaynağı ve yılı belirtilmiş, bölgesel bir vekil değil Özbekistan'a özgü şebeke elektrik faktörü
  • Çok çıktılı tesislerde (gübre, metalurji, çimento) devralınmış değil, gerekçelendirilmiş tahsis
  • Model genelinde arka plan veri seti ve sürüm tutarlılığı
  • Uzun ihracat rotalarında, boş dönüşler dâhil nakliye varsayımları
  • Modele kadar izlenebilen A5 ve kullanım ömrü sonu senaryoları
  • Çift sayılmış geri dönüşüm faydası olmadan Modül C – Modül D tutarlılığı
  • LCA modeli, LCA raporu ve yayımlanan EPD arasındaki uyum

Özbekistan'da EPD veya ürün karbon verisine önce hangi sektörlerin ihtiyacı var?

Talep mevzuatı değil, ihracatı ve proje şartnamelerini izliyor.

Azotlu gübre ve kimyasallar (CBAM)Çelik ve inşaat demiri (CBAM)Çimento ve klinker (CBAM)Bakır ve demir dışı metaller (yatırımcı ve müşteri ESG talepleri)CamSeramik ve karoYalıtım malzemeleriYapı kimyasalları ve kaplamalarAB pazarına tekstil (ürün karbon ayak izi)

Bir EPD projesi pratikte ne kadar sürer?

Ürün karmaşıklığına, tesis ve ürün sayısına, verinin hazır olma durumuna, PCR mevcudiyetine, program operatörünün sürecine ve iki tarafın sorulara ne hızda döndüğüne bağlı.

Yerel EPD geçmişi olmayan bir pazarda en uzun adım genellikle veri yapısıdır: neyin nerede ölçüldüğüne ve tesis düzeyindeki gaz ile elektriğin ürün hatlarına nasıl bölüneceğine karar vermek. Bu kurulduktan sonra her doğrulama turu tipik olarak bir–iki hafta sürer, iki–üç tur yaygındır. İyi hazırlanmış tek tesisli bir çalışma için gerçekçi toplam pencere yaklaşık iki ay; daha önce hiç LCA yapmamış bir tesisin ilk EPD'si daha uzun sürer. Bunların hiçbiri garanti edilmiş bir takvim değildir.

Genel süreç modeli: EPD ne kadar sürer? →

Özbekistan'daki ilk EPD projelerinde görmeyi beklediğimiz hatalar

  • “Yashil belgi” eko-etiketini ya da bir yönetim sistemi belgesini EPD sanmak
  • PCR seçilmeden veri toplamak — sonra yeniden toplamak
  • Tesis geneli gaz ve elektriği ürün hattına tahsis etmeden tonaja bölmek
  • Şebeke elektriğini Özbekistan'a özgü faktör yerine bölgesel ya da Rusya vekiliyle modellemek
  • CBAM veri setini ve LCA veri setini farklı sınırlarla ayrı ayrı kurmak
  • İhracat rotalarında boş nakliye dönüşlerini yok saymak
  • Modül C akışlarını Modül D faydalarıyla karıştırmak
  • LCA raporuyla eşleşmeyen sonuç yayımlamak

Özbekistan için neden EPDlogy?

Sık sorulan sorular

Özbekistan'da bir EPD program operatörü var mı?

Ekim 2026 itibarıyla tespit edebildiğimiz kadarıyla hayır — ulusal program operatörü, ulusal PCR ya da Özbekistan merkezli bir üreticiye ait yayımlanmış EPD yok. Üreticiler, Orta Asya'dan EPD'lerin zaten listelendiği The International EPD® System gibi uluslararası programlar üzerinden yayımlıyor.

Özbekistan'da EPD zorunlu mu?

Hayır. Üreticileri EPD yayımlamaya zorunlu kılan bir yasal düzenleme yok. Talep AB'deki ithalatçılardan (CBAM), LEED, BREEAM veya EDGE şart koşan yeşil bina projelerinden ve uluslararası yatırımcılardan geliyor. Gönüllü “Yashil belgi” eko-etiketi ile 2026'da yürürlüğe giren sera gazı kanunu ayrı araçlardır ve bir EPD yükümlülüğü yaratmaz.

“Yashil belgi” eko-etiketi EPD ile aynı şey mi?

Hayır. “Yashil belgi”, ürünün yaşam döngüsü boyunca ulusal eko-etiket standartlarına göre verilen gönüllü bir etikettir — ürünün belirli ölçütleri karşıladığını söyleyen Tip I niteliğinde bir işaret. EPD ise ISO 14025 kapsamında Tip III bir beyandır: doğrulanmış sayısal sonuçları (örneğin beyan birimi başına küresel ısınma potansiyeli) raporlar ve ürünün daha iyi olduğunu iddia etmez. Bir ürün ikisine de sahip olabilir; biri diğerinin yerine geçmez.

AB'ye gübre veya çelik ihraç ediyoruz. EPD mi gerekli, CBAM verisi mi?

Önce CBAM verisi — AB'deki ithalatçınız CBAM malları için gömülü emisyon raporlamak, 2027'den itibaren de sertifika teslim etmek zorunda; doğrulanmış gerçek veri yoksa varsayılan değerler uygulanır. CBAM için EPD gerekmez. Ama ikisi aynı üretim envanterinden kurulur; verimli yol, bugün CBAM hesabına, müşteri istediğinde de EPD'ye ya da ISO 14067 karbon ayak izine hizmet eden tek bir veri yapısıdır.

Türk bir üreticiyiz, elimizde EPD var. Özbekistan'daki projelerde kullanabilir miyiz?

İlke olarak evet: uluslararası bir programda yayımlanmış EN 15804+A2 EPD'si, LEED, BREEAM ve EDGE malzeme kredilerinin aradığı şeydir ve Yeni Taşkent'teki proje şartnameleri bu şemalara atıf yapıyor. Teklif vermeden önce üç şeyi kontrol edin: EPD hâlâ geçerli mi, gerçekten tedarik edilen ürünü ve fabrikayı kapsıyor mu, ilgili proje şartnamesi tam olarak ne istiyor? Kabulü ülke değil, şema kuralları belirler.

Özbekistan'daki bir üretici hangi program operatörünü seçmeli?

Ürün kategorisine ve müşterilerinizin veriyi nerede aradığına bağlı. Ulusal program olmadığı için soru, hangi uluslararası programın ürününüz için PCR’ı olduğu ve alıcılarınız nezdinde tanındığıdır. EPDlogy hiçbir programa bağlı değildir ve bunu ürün bazında değerlendirir.

EPD, ürünün çevre dostu olduğunu kanıtlar mı?

Hayır. EPD, tanımlı kurallara göre doğrulanmış çevresel bilgiyi raporlar. Ürünün yeşil, sürdürülebilir veya alternatiflerinden iyi olduğunu belgelemez — öyle pazarlamak risk yaratır. Değeri; alıcıların, sertifika kuruluşlarının ve düzenleyicilerin rakamlara güvenebilmesidir.

Özbekistan'da mı üretiyorsunuz, oradaki projelere mi malzeme veriyorsunuz?

EPDlogy rotayı birlikte çıkarır: hangi ürünleriniz CBAM kapsamında, hangisi için projede EPD gerekiyor, fabrikanın hangi veriyi hazırlaması lazım ve hangi program uygun. EPD hazırlama ve bağımsız doğrulama, bağımsızlık gereksinimleri uyarınca ayrı hizmetler olarak sunulur.

İletişime Geçin

Kaynaklar

Bu sayfadaki ülkeye özgü ifadeler, Ekim 2026’da kontrol edilen aşağıdaki kaynaklara dayanır. Düzenlemeler değişir — ürününüz ve pazarınız için güncel gereksinimleri her zaman teyit edin.