Demir-Çelik Ürünlerinde SKDM (CBAM): Kapsam, Emisyon ve Maliyet Rehberi

Ürün kapsamının yasal dayanağı Tüzük (AB) 2023/956 Ek I'dir: bir ürünün kapsamda olup olmadığını, Ek I'de listelenen CN (Kombine Nomanklatür) kodları belirler.

Kapsam, aglomere demir cevheri (2601 12 00) ve ferroalyajlardan başlayıp pik demir (7201), DRI (7203), ham çelik ve yarı mamuller (7206–7207), yassı ve uzun hadde ürünleri (7208–7229), borular ve profiller (7301–7311) üzerinden vida-somun gibi bağlantı elemanlarına (7318) ve diğer demir-çelik eşyasına (7326) kadar uzanıyor. Komisyon tablosunda demir-çelik sektörü için 205 ayrı CN kodu/kod grubu listeleniyor — SKDM kapsamındaki beş mal sektörünün açık farkla en genişi.

Yasal SKDM yükümlülüğü kimde?

Resmî SKDM beyanını verme ve SKDM sertifikalarını teslim etme yükümlülüğü, AB tarafındaki ithalatçıya — daha doğru ifadeyle yetkilendirilmiş SKDM beyan sahibine — aittir (Tüzük (AB) 2023/956). Türkiye'deki üretici SKDM sertifikası teslim etmez.

AB dışındaki üretici ise pratikte sürecin veri kaynağıdır: gerçek emisyonlarla beyan yapılmak isteniyorsa tesis, üretim ve emisyon verileri üreticiden gelir. Müşteriniz olan ithalatçının beyanının kalitesi, sizin verinizin kalitesine bağlıdır.

Demir-çelikte hangi emisyonlar sayılıyor?

Demir-çelik ürünlerinde şu an yalnızca doğrudan emisyonlar fiyatlanıyor: Tüzük (AB) 2023/956 Madde 7(1), Ek II’de listelenen mallar için yalnızca doğrudan emisyonların hesaba katılmasını öngörüyor ve demir-çelik ürünleri bu listede. Komisyon’un varsayılan değer tablosu da bunu yansıtıyor: demir-çelik satırlarında dolaylı emisyon sütunu boş — tek istisna, dolaylı emisyon değeri de yayımlanan aglomere demir cevheri (2601 12 00). Elektrik yoğun EAO rotasında üretim yapıyorsanız bu sizin lehinize: şebeke elektriğinizin emisyonu bugün SKDM faturasına girmiyor.

Bu kural, elektrik ve enerji verisinin önemsiz olduğu anlamına gelmez: tesis izlemesi, kurumsal karbon yönetimi, LCA/EPD çalışmaları ve olası mevzuat değişiklikleri için elektrik verisi kayıt altında tutulmaya değer — yalnızca bugünkü SKDM sertifika hesabına girmez.

Dayanak: Tüzük (AB) 2023/956, Madde 7(1) ve Ek II.

Varsayılan değerler nasıl çalışıyor?

Gerçek emisyon verisi kullanılmadığında beyan, Komisyon’un yayımladığı varsayılan değerlerle yapılabilir. Uygulanacak değer CN koduna, menşe ülkeye ve — birçok çelik ürününde — üretim rotasına bağlıdır. EPDlogy, resmî AB verisine dayalı ücretsiz bir sorgulama aracı sunar.

Türkiye için örnek satırlar (canlı veri setinden):

Veri seti: IR (EU) 2025/2621 + IR (EU) 2026/1740 · güncelleme: 2026-08-10

Rota göstergesi C = karbon çeliği, yüksek fırın/BOF rotası. Türkiye satırı bulunmayan kodlarda "diğer ülke ve bölgeler" değeri uygulanır. Kendi kodunuzu sorgulama aracından bakın — hurda/EAO rotası (E) için değerler belirgin şekilde daha düşüktür.

Varsayılan değerle beyan eden ithalatçı, değerin üzerine yıla göre artan bir pay öder: 2026’da %10, 2027’de %20, 2028’de %30 (gübre ürünlerinde %1). Kaynak: Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2621 (düzeltme: (AB) 2026/1740).

Varsayılan değer mi, gerçek emisyon mu?

Doğrulanmış gerçek emisyon verisi, tahmini SKDM maliyetini varsayılan değere göre önemli ölçüde değiştirebilir. Gerçek emisyon, uygulanacak varsayılan değerden düşük de olabilir, yüksek de: hurda ağırlıklı EAO üretiminde gerçek değer genellikle yüksek fırın rotasına göre belirlenmiş varsayılanın altında kalır; entegre tesislerde ise fark küçülebilir veya tersine dönebilir.

Ayrıca varsayılan değerle beyan eden ithalatçı, değerin üzerine yıla göre artan bir pay öder: 2026’da %10, 2027’de %20, 2028’de %30. Kararın sağlıklı verilmesi için iki senaryoyu yan yana görmek gerekir — maliyet hesaplayıcımız aynı ürün için varsayılan ve gerçek veri sonuçlarını birlikte gösterir.

Temsili maliyet hesabı: CN 7208, Türkiye, 1.000 ton

Aşağıdaki örnek, maliyet hesaplayıcımızın kullandığı resmî veri setlerinden alınmıştır ve hesaplayıcının uyguladığı adımların aynısını gösterir. Yıl: 2026, varsayılan değerle beyan senaryosu.

Temsili tahmindir; resmî SKDM beyanı değildir. Değerler, sayfanın derlendiği tarihte geçerli resmî veri setine ve güncel çeyreklik sertifika fiyatına dayanır. Rota: C (karbon çeliği, yüksek fırın/BOF).

Bu adımların tamamının açıklaması: SKDM maliyeti nasıl hesaplanır?

Ücretsiz tahsis düzeltmesi (CBAM benchmark) nedir?

AB ETS kapsamındaki AB'li üreticiler bugün emisyonlarının bir bölümü için ücretsiz tahsisat alıyor. Eşit muamele için SKDM, ithal ürünün beyan edilen emisyonundan buna karşılık gelen bir düzeltmeyi düşer: teslim edilecek sertifika sayısı, ürün grubunun CBAM kıyas değeri (benchmark) üzerinden hesaplanan bu düzeltme kadar azalır. AB ETS'de ücretsiz tahsisat 2026'dan 2034'e kademeli olarak kaldırıldıkça düzeltme de küçülür ve SKDM maliyeti aynı emisyon için yıldan yıla artar.

Düzeltmenin büyüklüğü üç çarpanla belirlenir: ürün grubunun kıyas değeri (tCO₂e/t), CBAM faktörü ve CSCF. CBAM faktörü — %97,5 (2026), %95 (2027), %90 (2028) — ücretsiz tahsisatın henüz kaldırılmamış payını yansıtır ve kıyas değerini ölçekler. Yaygın bir yanılgının aksine 'ödenecek SKDM yüzdesi' değildir: faktör küçüldükçe düzeltme küçülür, yani ödenecek tutar artar.

Çelikte kıyas değerleri üretim rotasına göre ayrışır: karbon çeliği için BF-BOF, DRI-EAO ve hurda-EAO rotaları ile düşük alaşımlı ve yüksek alaşımlı çelik kategorileri ayrı değerler taşır. Aynı CN kodu için rota bilinmiyorsa hesaplayıcımız ihtiyatlı (düşük) değeri uygular; kendi rotanızı seçmek sonucu belirgin şekilde değiştirebilir. Kıyas değerleri ayrıca üretim yılı dönemine göre (2026–27 / 2028–30) farklılaşabilir.

Dayanak: Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2620 (Ek, Denklem 6) ve Komisyon Rehberi No. 4; CBAM faktörü: Direktif 2003/87/AT, Md. 10a(1a). CSCF 2026–2030 henüz yayımlanmadığından hesaplarda 1,00 alınır.

AB dışı çelik üreticisi hangi verileri hazırlamalı?

Kesin dönem kurallarına ve Komisyon rehberlerine (No. 3 ve No. 5d) göre, gerçek emisyonlarla beyanı desteklemek isteyen bir üreticinin hazırlaması gereken başlıca kalemler:

• Tesis kimliği: tesisin ve üretim proseslerinin tanımlanması (SKDM kayıtlarında kullanılan tesis bilgileriyle tutarlı).
• Ürün–CN kodu eşlemesi: hangi ürünün hangi CN koduyla ihraç edildiğinin net listesi.
• Üretim rotası: BF-BOF, DRI-EAO veya hurda-EAO; alaşım kategorisi dahil.
• Raporlama dönemi üretim miktarları: proses bazında (sinter, pik demir, ham çelik, hadde ürünü) ayrıştırılmış tonaj.
• Doğrudan emisyon kaynakları: kok, doğal gaz ve diğer yakıtlar — miktar ve alt ısıl değer kayıtlarıyla; karbon elektrot, kömür/kok enjeksiyonu, kireçtaşı/dolomit gibi karbon taşıyan proses girdileri (çelikte kütle dengesi yaklaşımı yaygındır).
• Öncül verileri: satın alınan kütük, pik demir, DRI, ferroalyaj miktarları ve tedarikçiden gelen gömülü emisyon verisi; veri yoksa öncül için varsayılan değer kullanılır. Hurda, hesapta sıfır emisyon taşır.
• Paylaştırma (allocation) yöntemi: emisyonların proseslere ve ürünlere nasıl paylaştırıldığının belgelenmesi.
• İzleme ve hesaplama dokümantasyonu: izleme metodolojisi, ölçüm cihazları, veri akışları ve hesap dosyaları.
• Gerçek emisyonu destekleyen kanıtlar: doğrulamada incelenebilecek birincil kayıtlar (fatura, tartım, laboratuvar analizleri).

Doğrulamaya hazırlık: hesaplamak, belgelemek, doğrulatmak

Üç ayrı iş vardır ve sırayla zorlaşır: emisyonu hesaplamak, hesabı denetlenebilir şekilde belgelemek ve — gerçek veri kullanılacaksa — geçerli SKDM kurallarının öngördüğü durumlarda hesabı doğrulatmak. Çoğu tesis birinci adımı yapabilir; fark ikinci ve üçüncü adımda ortaya çıkar.

Geçerli SKDM kurallarına göre bir doğrulayıcının inceleyebileceği başlıca konular: izleme metodolojisinin kurallara uygunluğu, veri akışlarının ve ölçümlerin izlenebilirliği, paylaştırma yönteminin tutarlılığı ve beyan edilen değerlerin birincil kayıtlarla desteklenmesi. Resmî doğrulama gereklilikleri için Komisyon’un doğrulama ve akreditasyon rehberine bakın.

Çelikte sık yapılan SKDM hataları

• Yanlış CN kodu kullanmak: kapsam ve varsayılan değer CN koduna göre değişir; yanlış kod yanlış değer demektir.
• Her çelik ürünü için aynı varsayılan değeri varsaymak: değerler CN koduna, ülkeye ve rotaya göre belirgin şekilde farklıdır.
• Varsayılan değerle gerçek emisyonu karıştırmak: varsayılan değere yıla göre artan pay eklenir; gerçek veri ise izleme ve doğrulama gerektirir.
• CBAM faktörünü 'doğrudan ödenecek yüzde' sanmak: faktör, düşülecek ücretsiz tahsis düzeltmesini ölçekler — ödenecek payın kendisi değildir.
• Üretim rotasını yok saymak: aynı CN kodunda hurda-EAO ile BF-BOF arasında hem varsayılan değer hem kıyas değeri ciddi fark taşır.
• Kanıtsız gerçek veri kullanmak: izleme kayıtlarıyla desteklenmeyen değerler beyanda savunulamaz.
• Üreticinin rolüyle AB beyan sahibinin yasal yükümlülüğünü karıştırmak: sertifikayı ithalatçı teslim eder; üretici veriyi sağlar.

Sık sorulanlar

Çelik üreticileri için ücretsiz SKDM araçları

Dördü de ücretsizdir ve kayıt istemez: